Jak powstaje pellet drzewny

Od surowca do granulki

Produkcja pelletu to w gruncie rzeczy zamiana luźnego, niejednorodnego materiału — trocin, wiórów, zrębki — w paliwo o powtarzalnych wymiarach i właściwościach. Surowiec pochodzi najczęściej z przemysłu drzewnego jako produkt uboczny albo z drewna pnia. Norma ISO 17225-1 opisuje te grupy jako chemicznie nieobrobione pozostałości przemysłu drzewnego (Grupa 1.2.1 wg ISO 17225-1: trociny, wióry, ścinki z tartaków i zakładów stolarskich, niepoddane obróbce chemicznej.)Grupa 1.2.1 wg ISO 17225-1: trociny, wióry, ścinki z tartaków i zakładów stolarskich, niepoddane obróbce chemicznej. i drewno pnia (Grupa 1.1.3 wg ISO 17225-1: drewno z pnia drzewa, bez gałęzi, igliwia i korzeni.)Grupa 1.1.3 wg ISO 17225-1: drewno z pnia drzewa, bez gałęzi, igliwia i korzeni.^[13]. Tylko te dwie grupy dopuszcza najwyższa klasa ENplus A1^[1].

Każdy etap linii produkcyjnej odpowiada za inny parametr gotowego paliwa. Suszenie ustala wilgotność, mielenie i prasowanie — gęstość i trwałość granulki, chłodzenie ją stabilizuje, a odsiew decyduje o tym, ile pyłu trafi do worka. Schemat poniżej pokazuje typową kolejność; w konkretnych zakładach etapy mogą się nieco różnić.

Oczyszczanie, suszenie i mielenie

Oczyszczanie

Pierwszy krok to oddzielenie tego, co drewnem nie jest albo nie powinno trafić do paliwa: kamieni, piasku, metalu, nadmiaru kory. ENplus wprost wyklucza surowiec zanieczyszczony, zgniły i zawierający „dużą ilość kory”, a w gotowym pellecie nie może być materiału innego niż drewno^[1]. Piasek i ziemia nie spalają się — zostają w popielniku, więc każdy ich gram podnosi zawartość popiołu. Więcej o tym w artykule o jakości surowca.

Suszenie

Świeże trociny zawierają zbyt dużo wody, by dało się je od razu granulować. Suszarnia doprowadza surowiec do wilgotności, przy której prasa tworzy zwartą granulkę. Za mokry materiał daje granulki miękkie i nietrwałe, a wilgotność gotowego pelletu może przekroczyć dopuszczalne 10,0 % w stanie roboczym^[1]. Za suchy trudniej się wiąże. Nie ma jednej „właściwej” wartości dla wszystkich linii — zależy ona od surowca i konstrukcji prasy, dlatego producenci ustalają ją doświadczalnie i kontrolują na bieżąco. Wilgotność gotowego paliwa oznacza się metodami opisanymi w ISO 18134^[15].

Rozdrabnianie

Młyn młotkowy ujednolica wielkość cząstek. Chodzi o to, by do matrycy trafiała jednorodna mączka: cząstki zbyt duże tworzą w granulce słabe miejsca, od których zaczynają się pęknięcia. Jednorodne rozdrobnienie przekłada się na równą gęstość granulek i mniej okruchów w worku.

Kondycjonowanie i granulacja

Przed prasą mączkę często kondycjonuje się (Nawilżanie mączki parą lub wodą przed prasowaniem, aby uplastycznić ją i ułatwić wiązanie cząstek.)Nawilżanie mączki parą lub wodą przed prasowaniem, aby uplastycznić ją i ułatwić wiązanie cząstek. parą lub wodą. Ciepło i wilgoć zmiękczają ligninę (Naturalny polimer w ścianach komórkowych drewna. W temperaturze prasowania mięknie i po ostygnięciu spaja cząstki.)Naturalny polimer w ścianach komórkowych drewna. W temperaturze prasowania mięknie i po ostygnięciu spaja cząstki. — naturalny składnik drewna, który w granulce pełni rolę spoiwa. Na tym etapie producent może też wprowadzić dodatek wiążący. ENplus dopuszcza wyłącznie dodatki z produktów rolnictwa i leśnictwa, np. skrobię, mąkę kukurydzianą lub ziemniaczaną, olej roślinny czy ligninę z procesu siarczanowego; łącznie do 2,0 % masy, w tym maksymalnie 1,8 % w produkcji i 0,2 % po produkcji^[1].

Sercem linii jest granulator. Rolki wciskają mączkę w otwory matrycy (Stalowy pierścień lub tarcza z setkami otworów o średnicy granulki. Długość i kształt otworów decydują o stopniu sprasowania materiału.)Stalowy pierścień lub tarcza z setkami otworów o średnicy granulki. Długość i kształt otworów decydują o stopniu sprasowania materiału.. Materiał przeciskany przez kanały nagrzewa się od tarcia, lignina mięknie i spaja cząstki, a na wylocie noże odcinają granulki na długość. Średnica otworów wyznacza średnicę pelletu — 6 lub 8 mm, z tolerancją ± 1 mm — a ustawienie noży wpływa na długość, która musi mieścić się w przedziale 3,15–40 mm^[1].

Chłodzenie, odsiew i pakowanie

Chłodzenie

Granulka wychodząca z matrycy jest gorąca i miękka. W chłodnicy, przez którą przepływa powietrze, stygnie i twardnieje — lignina zastyga i utrwala kształt. Niedochłodzony pellet łatwiej się kruszy. ENplus nakłada tu konkretny wymóg: producent musi zapewnić, aby pellet luzem opuszczający zakład nie był cieplejszy niż 40 °C, a pelletu cieplejszego nie wolno dostarczyć odbiorcy końcowemu; tę samą zasadę stosuje się do dystrybutorów^[1].

Przesiewanie

Po chłodzeniu pellet przechodzi przez sito, które oddziela drobną frakcję — pył i okruchy. Odsiew zwykle wraca do procesu. ENplus wyznacza tu dwa progi dla cząstek mniejszych niż 3,15 mm, oznaczanych metodą ISO 5370^[1],[19]:

Pakowanie

Pellet trafia do worków (np. 15 kg), big-bagów albo jest wysyłany luzem. Worek certyfikowany w ENplus musi mieć m.in. numer seryjny identyfikujący firmę pakującą, zakład i datę pakowania^[2] — dzięki temu partię da się prześledzić wstecz, gdy pojawi się reklamacja.

Kontrola jakości w zakładzie

Produkcja pelletu nie kończy się na pakowaniu. Producent pobiera próbki według ustalonych procedur — normy ISO 18135, ISO 21945 i ISO 14780 opisują pobieranie i przygotowanie próbek biopaliw stałych^[26] — i bada je wewnętrznie, a w systemie certyfikacji także w akredytowanym laboratorium.

Warto zwrócić uwagę, gdzie norma każe mierzyć poszczególne parametry. Trwałość mechaniczną ENplus oznacza w punkcie załadunku środka transportu w zakładzie produkcyjnym^[1], metodą ISO 17831-1^[18]. To oznacza, że wynik opisuje pellet opuszczający fabrykę. Każde kolejne przeładowanie, transport i przesypywanie ściera granulki — dlatego dobrze prowadzony magazyn i transport są równie ważne jak sama prasa.

Co z tego wynika dla kupującego

• Nie da się ocenić procesu po nazwie ani po kolorze. Jasny i ciemny pellet może być równie dobry; kolor zależy od gatunku, kory i temperatury prasowania.
• Proś o wyniki badań partii. Wilgotność, popiół, trwałość mechaniczna i drobna frakcja to bezpośrednie „ślady” jakości procesu. Jak czytać raport — w dziale badania laboratoryjne.
• Sprawdź worek po otwarciu. Dużo pyłu na dnie świeżego worka to sygnał słabego odsiewu, nietrwałych granulek albo złego transportu.
• Certyfikat weryfikuj w bazie. System certyfikacji obejmuje kontrolę produkcji, ale tylko wtedy, gdy certyfikat jest ważny — sprawdź to na stronie weryfikacji certyfikatów.